PANDEMİK HASTALIKLAR
2019 yılının son haftalarında ortaya çıkan çin kaynaklı covid-19 salgını"halk dilinde korana virüs" 2020 yılının ilk ayları iyibariyle tüm dünyayı etkisi altına almayı ne yazık ki başarmış durumda yakın geçmişte soryn yaratan sars,mers,H1N1'e göre çok daha hızlı yayılması,virüsün günlerce belirti vermeden bulaşması,yüzeylerde canlı kalabilmesi,bilhassa yaşlılarda yüksek mortalite ile seyretmesi toplum içinde büyük bir paniğe neden olundu.Gerek yurt içi gerek de yurt dışında yaşayan insanların korkulu rüyası haline gelen ve son zamanlarda kimsenin dilinden düşürmediği covid-19'a geçmeden önce çok yakın zamanda yaşanmış ve aralarında bazılarının halen etkisini göstermeye devam eden pandemilerden bahsetmek
istiyorum.Tarihte ki en büyük pandemik hastalık denilince hiç şüphesiz akla 'VEBA' geliyor. Avrupada ciddi bir yıkıma sebep olan Veba 14.YY da 200 milyon kişinin kaybıyla sonuçlanmıştır. Aslında bilindiği gibiönce çin ve orta asyada başladı. Bu pandemik hastalık o kadar fazla can aldı ki halk arasında bu virüse'KARA ÖLÜM'lakabı takıldı. Kara ölüm salgını deniz üzerinden gemilerle avrupaya taşınan fareler tüm limanda ki kentlere transfer etti tarihin en ünlü pandemik hastalığını. Kimler hayatını kaybetmediki bu salgında. Şairler,askerler,hıristiyanlar,müslümanlar... Bu salgın neredeyse hiç durmayıp19.YY ın başlarına kadar şekilden şekle, isimden isme girdi. Büyük viyana salgını,moskova salgını,italya salgını ve diğerleri...Günlük yaşamayı öğrendi insanoğlu,değişen tek şey ise kavramlar oldu. Fareler yardımıyla taşınan ve pirelerde bulunan bir bakterinin neden olduğu vebayı yine başka bir bakterinin neden olduğu"kolera salgını" takip etti. İlk önce Hindistanın Ganj Nehri etrafında başlayan kolera 19.ve20.yüzyıllarda en fazla can alan hastalıkların başında geliyor. 1880lerin başından dünya üzerinde farklı farklı kolera salgınları yaşandı Osmanlı da bu salgınlardan etkilenen ülkelerden biriydi. Her ne kadar Türkiyedehissedilmesede 1960lı yıllardabaşlayan 7. kolera salgını
halen devam ediyor ve pandemi olarak sınıflandırıldı. Japonya dahil Moskova, Berlin ve paris olmak üzere oldukça büyük kayıplara neden olan bu bağırsak enfeksiyonu da tarihin ünlü pandemileri arsında yer aldı. Tamamen yetersiz hijyen koşullarının zemin hazırladığı"cholerae" bakterisinin dışkıyla kirlenmiş sulara ve besinlere bulaşması 1817lerde başladı ve 1824 yıllarında
soğuk kış günlerinin gelmesiyle bakterinin öldüğü gözlemlendi. 20 yüzyıla geldiğimizde hepimizin bildiği gibi viral hastalıklar grubunda olan"grip" dünya nüfusu üzerinde büyük kayıplara yer açmıştır. Özellikle vücut direncini düşürdüğü için kronik rahatsızlıkları olan kişilerde ölümle sonuçlanan bu pandeminin en büyük özelliği,virüs geninin sürekli değişim halinde olmasından dolayı vücudun bir grip türüne karşı kazandığı bağışıklığın ertesi yıl ortaya çıkan başka bir grip türüne karşı etkisiz oluşudur. Gribin doğuş yıllarına geri gidersek 1,5 sene içerisinde 100 milyondan fazla insanın ölümüne yol açan İspanyol Gribi ile 1. dünya savaşının bile erken sona ermesine neden olan, gelmiş geçmiş en büyük viral salgınla karşılaşıyoruz. Salgının İspanyadan
başlamamasına rağmen bu adı alması:savaşta yer almayan ispanyanın bu zamanda salgından bahsedilmesi sansürüne karşın, basında salgın haberlerine yer vermesidir.Ve bir sonraki viral--HONG KONG Gribi 1968 ile 1969 yılları arasında rastlanan bu grip türünede de kaybedilen insan sayıları hiçte küçümsenecek sayılarda değil. Bu kez adını tamamen çıkış noktasından alan Hong
Kong gribi kısa sürede Filipinler,Avustralya,Kaliforniya ve Avrupa'ya yayıldı. Amerika'ya yayılmasının en büyük nedeni vietnam savaşı'ndan dönen birliklerin ülkeye giriş yapması olsa da salgının yayılmasından yaklaşık bir ay sonrasında Amerika virüs aşısını keşfetti. Hong kong nüfusunun %15'i salgından etkilendi. Elbette en son 1972 de görülen pandemi son değildi. Şekil değiştirip SIV olarak adlandırılan yeni virüs ile dünya 2009 yılının başlarında Meksika'da yine yüzleşti.Domuz Gribi olarak bilinen bu grip türü domuzlarda oluşan bir virüs türüne benzediği için halk arasında bu isim ile bilindi. Özellikle kümes hayvanları ve domuzlar ile temasta çalışan kişilerden yayılan"DOMUZ GRİBİ" 190 dan fazla ülkede tespit edeildi. 800 binden fazla kişide saptandı ve malesef ki 9000 yakın kişi hayatını kaybetti ve diğer sayısızca kayıplara yol açan salgın hastalıklar:sarı,kızamık,sıtma çiçek,kaba kulak hastalıkları,ebola,mers... Ve şimdi de covid-19 salgını. Peki covid-19 hayatımıza nasıl girdi? Korona virüs ilk olarak Çin de aralık ayında ilk kez 29 aralık 2019 da, çinin wuhan şehrinde deniz ürünleri ve canlı hayvan satan bir markatte çalışan 4
kişide ve aynı günlerde bu marketten alışveriş yapan kişilerde saptanmıştı. Koronavirüs'ün belirtileri nelerdir? Koronavirüsün kuluçka süresi:kulukça 2 ile 14 gün arasındadır. Bu hastalıkta kulukça süresini bilmek çok önemlidir çünkü, bu enfeksiyonu Çinde alan bir kişi 10 gün sonra başka bir ülkede hasta olarak karşımıza çıkabilir. Kuluçka süresinden sonra birden başlayan yüksek ateş (38-39 derece), öksürük ve nefes darlığı,baş ağrısı ile devam etmektedir. Bazı hastalarda boğaz ağrısı ve burun akıntısının da olduğu görülmüştür. Hastalık genellikle orta-ağır ve klinik seyir göstermektedir. Ağır hastalanan ve ölen kişilerin büyük kısmı ileri yaşların(65 yaş üstü),altta yatan hastalıkları(akciğer, hastalıkları,kanser,diyabet,bağışıklık baskılayan hastalıklar) olan kişilerden oluşmaktadır. Hastalık ağır ilerlediğinde zatürre,ağır solunum yetmezliği görülebilir. Pekala covid-19 nasıl bulaşıyor? Diğer solunum yolu virüsleri gibi hasta kişilerin;öksürük,hapşırık,konuşma,
sırasında çevreye saçılan virüs içeren solunum salgısı damlacıkları,sağlam kişilerin mukozalarına temas etmesi sonucunda bulaşır. Uzaktan uzaktan bana koronavirüsten nasıl korunabiliriz dediğinizi duyar gibiyim. Korunmada şimdilik en etkili yöntem hasta kişiler ile temas etmekten kesinlikle ve kesinlikle kaçınmaktır. Özetle;el hijyeninize önem verin. Bu bir müddet olsa bile sizin
hastalığa yakalanmamanızda etkili olacaktır.. Kapalı alanları sık sık 15-20 dakika açık kalacak şekilde havalandırın. Bu bulunduğunuz ortamın kirli atmosferini değiştirecektir. Gıdalarınızı tüketmeden önce sirkeli suda iyice bekletin ve temiz suyla yıkayın. Ellerinizi, burnunuza,gözünüze,yüzünüzün herhangi bir yerine temas etmekten kaçınınız. Çevrenizle tokalaşmayın veya öpüşüp sarılmayın. Dengeli ve sağlıklı beslenin, bağışıklık sisteminizi güçlendirin. Öksürürken veya hapşırırken ağzınızı tek kullanımlık bir mendille kapatın ve mendili çöpe atınız..
Yazan: Müzeyyen GÜNDÜZ
Yorumlar
Yorum Gönder